भारतीय जनता पार्टीले आफूलाई हिन्दू राष्ट्रवाद, सांस्कृतिक राष्ट्रवाद र आर्थिक उदारीकरणको च्याम्पियनको रूपमा प्रस्तुत गरेर भारतीय मतदाताको कल्पनालाई कब्जा गर्न सफल भएको छ। तर भारतीय कांग्रेस हाल सालका वर्षहरुमा देशको प्रमुख राजनीतिक शक्तिको रूपमा आफ्नो हैसियत कायम राख्न संघर्ष गरिरहेको छ । विभिन्न कारणले कांग्रेसले आफ्नो स्थान कायम राख्न सकेको छैन । 
यति भन्दै गर्दा मुस्लिम नेताहरू पनि विभिन्न कारणले देशमा प्रमुख राजनीतिक शक्तिका रूपमा उभिन सकेका छैनन् र आफ्नो समुदायका समस्या सँगालेर ठुलो बहुसंख्यक धर्म सँग टुलु टुलु हेरेर बस्न बाध्य छन्।


शीर्षबाट - नरेन्द्र मोदी, राहुल गान्धी र असदुद्दीन ओवैसी 


परिचय:

भारतीय राजनीतिक प्रणाली एक जटिल र गतिशील इकाई हो जसले वर्षौंमा धेरै परिवर्तनहरू पार गरेको छ। देशले संसदीय शासन प्रणाली पछ्याउँछ, जसको अर्थ कार्यपालिका शाखा विधायिकालाई जवाफदेही हुन्छ। भारतीय राजनीतिक प्रणालीमा दुई प्रमुख राजनीतिक दलहरू छन् - भारतीय जनता पार्टी (BJP) र भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस (INC)। बीजेपी 1980 मा स्थापित भएको थियो र यसलाई दक्षिणपन्थी हिन्दू राष्ट्रवादी पार्टी मानिन्छ। अर्कोतर्फ, आईएनसी 1885 मा स्थापित भएको थियो र एक केन्द्र-वाम धर्मनिरपेक्ष पार्टी मानिन्छ। भाजपा वर्षौंदेखि भारतमा प्रमुख राजनीतिक दलको रूपमा उभिएको छ, जबकि कांग्रेसले आफ्नो स्थान कायम राख्न संघर्ष गरिरहेको छ। यस लेखको उद्देश्य बीजेपीको सफलता र कांग्रेसको असफलताका कारणहरू र यी घटनाक्रमहरूप्रति सार्वजनिक प्रतिक्रियाको विश्लेषण गर्नु हो।


भाजपा - भारतको वर्तमान प्रमुख राजनीतिक दल:

नरेन्द्र मोदीको ब्यानर उनका समर्थकले डिजाइन गरेका हुन्


बीजेपी 1980 मा एक हिन्दू राष्ट्रवादी संगठन, राष्ट्रिय स्वयंसेवक संघ (आरएसएस) को एक राजनीतिक शाखा को रूप मा स्थापित भएको थियो। पार्टीले आफूलाई हिन्दू राष्ट्रवाद, सांस्कृतिक राष्ट्रवाद र आर्थिक उदारीकरणको च्याम्पियनको रूपमा प्रस्तुत गरेर भारतीय मतदाताको कल्पनालाई कब्जा गर्न सफल भएको छ। बीजेपीले भारतभर विशेष गरी ग्रामीण र अर्ध-शहरी क्षेत्रमा व्यापक समर्थन जुटाउन सफल भएको छ। 

भाजपा झण्डा 


पार्टीले २०१४ र २०१९ को आम निर्वाचनमा लोकसभा (संसदको तल्लो सदन) मा बहुमत हासिल गर्न सफल भएको थियो। बीजेपीले धेरै कारणहरूले गर्दा भारतमा प्रमुख राजनीतिक दलको रूपमा आफ्नो स्थान कायम राख्न सक्षम भएको छ:

हिन्दू राष्ट्रवाद: भाजपाले आफूलाई हिन्दू संस्कृति र परम्पराको रक्षकको रूपमा प्रस्तुत गरेर भारतीय मतदाताको हिन्दू राष्ट्रवादी भावनामा ट्याप गर्न सक्षम भएको छ। हिन्दू हित र संस्कृतिको रक्षा गर्नुपर्नेमा जोड दिँदै हिन्दू मतदातालाई पार्टीले सफलतापूर्वक परिचालन गर्न सफल भएको छ ।


आर्थिक सुधारहरू: भाजपाले देशको विकास र विकासलाई फाइदा पुग्ने आर्थिक सुधारहरू लागू गर्ने वाचा गरेर भारतीय मध्यम वर्गको समर्थन जित्न सफल भएको छ। जनताको आर्थिक विकास र स्थायित्वको चाहनालाई पार्टीले सदुपयोग गर्न सफल भएको छ ।


बलियो नेतृत्व: भाजपाले आफ्ना प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको बलियो नेतृत्वका कारण व्यापक समर्थन प्राप्त गर्न सफल भएको छ। मोदीले आफूलाई देशको विकास र प्रगतिका लागि प्रतिबद्ध रहेको क्यारिज्म्याटिक र गतिशील नेताको रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्षम भएका छन्।



कांग्रेस - वर्तमान फ्लप राजनीतिक पार्टी:

भारतीय कांग्रेस का प्रतीक र झण्डा 


भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस केही दशकदेखि भारतमा प्रमुख राजनीतिक शक्ति भएको छ। तर, वर्षौंदेखि पार्टीले देशको प्रमुख राजनीतिक शक्तिको रूपमा आफ्नो हैसियत कायम राख्न संघर्ष गरेको छ । विभिन्न कारणले कांग्रेसले आफ्नो स्थान कायम राख्न सकेको छैन ।

बलियो नेतृत्वको अभाव : कांग्रेसले देशलाई बलियो र गतिशील नेतृत्व दिन सकेको छैन । पार्टीले भारतीय मतदातालाई अपील गर्न सक्ने क्यारिज्म्याटिक नेतालाई प्रस्तुत गर्न सकेको छैन।


बदलिँदो राजनीतिक परिदृष्यमा छाँटकाँट गर्न असफल: कांग्रेसले भारतको बदलिँदो राजनीतिक परिदृष्यलाई अनुकूल बनाउन सकेको छैन। हिन्दू राष्ट्रवाद, सांस्कृतिक राष्ट्रवाद र आर्थिक उदारीकरणमा भाजपाको जोडसँग पार्टीले गति लिन सकेको छैन।


भ्रष्टाचार घोटालाहरू: काङ्ग्रेस हालका वर्षहरूमा धेरै भ्रष्टाचार काण्डहरूबाट प्रभावित भएको छ, जसले यसको प्रतिष्ठालाई हानि पुर्‍याएको छ र पार्टीप्रति जनताको विश्वासलाई घटाएको छ।



राहुल गान्धी उनकी आमा सोनिया गान्धीसँग 



भाजपाको समर्थनमा सार्वजनिक प्रतिक्रिया:

भाजपाको समर्थनमा जनताको प्रतिक्रिया मिश्रित छ। एकातिर, बीजेपीले भारतभर व्यापक समर्थन जुटाउन सफल भएको छ, विशेष गरी हिन्दू मतदाताहरू बीच जसले पार्टीलाई हिन्दू संस्कृति र परम्पराको रक्षकको रूपमा हेर्छन्। अर्कोतर्फ, भाजपालाई हिन्दू राष्ट्रवादमा जोड दिएको र अल्पसंख्यक हितहरूको कथित अवहेलनाको लागि समाजका केही वर्गहरूले आलोचना गरेका छन्। भाजपामाथि धार्मिक तनाव फैलाउने र विभाजनकारी एजेन्डालाई बढावा दिएको आरोप लगाइएको छ। विवादास्पद नागरिकता संशोधन ऐन जस्ता धेरै मुद्दाहरू सम्हालेकोमा बीजेपीको पनि आलोचना गरिएको छ, जसले देशभर व्यापक विरोध प्रदर्शन गरेको छ।


किन मुस्लिम नेताहरू भारतको नेतृत्व गर्न अगाडि बढ्न सक्दैनन्?

असदुद्दीन ओवैसी | AIMIM


भारतको राजनीतिक परिदृश्यमा केही दशकदेखि हिन्दू राजनीतिक नेताहरूको प्रभुत्व रहेको छ। मुस्लिम नेताहरू विभिन्न कारणले देशमा प्रमुख राजनीतिक शक्तिका रूपमा उभिन सकेका छैनन्:

राजनीतिक प्रतिनिधित्वको अभाव: मुस्लिम नेताहरूले भारतीय राजनीतिक प्रणालीमा उल्लेखनीय प्रतिनिधित्व प्राप्त गर्न सकेका छैनन्। राजनीतिक प्रतिनिधित्वको कमीले मुस्लिम नेताहरूलाई प्रमुख राजनीतिक शक्तिका रूपमा उभिन गाह्रो बनाएको छ।


स्टेरियोटाइपिङ: मुस्लिम नेताहरू नकारात्मक स्टिरियोटाइपको अधीनमा छन्, जसले उनीहरूको राजनीतिक करियरलाई असर गरेको छ। मुस्लिम नेताहरूलाई राष्ट्रविरोधी र हिन्दू विरोधीको रूपमा हेरिएको छ, जसले तिनीहरूलाई व्यापक समर्थन प्राप्त गर्न गाह्रो बनाएको छ।


धार्मिक ध्रुवीकरण: भारतीय राजनीतिक परिदृश्य धार्मिक रेखाहरूमा बढ्दो रूपमा ध्रुवीकरण भएको छ, यसले मुस्लिम नेताहरूलाई जनसंख्याको व्यापक क्रस-सेक्शनबाट समर्थन प्राप्त गर्न गाह्रो बनाएको छ।


निष्कर्ष :

भारतीय राजनीतिक प्रणालीले वर्षौंमा महत्त्वपूर्ण परिवर्तनहरू पार गरेको छ, बीजेपी देशको प्रमुख राजनीतिक शक्तिको रूपमा उभिएको छ। भाजपाले हिन्दू राष्ट्रवाद, सांस्कृतिक राष्ट्रवाद र आर्थिक उदारीकरणमा जोड दिएका कारण व्यापक समर्थन प्राप्त गर्न सफल भएको छ। अर्कोतर्फ, बलियो नेतृत्वको अभाव र बदलिँदो राजनीतिक परिदृष्यमा समाहित हुन नसक्नु जस्ता विभिन्न कारणले कांग्रेस आफ्नो हैसियत कायम राख्न संघर्षरत छ । भाजपाको समर्थनमा सार्वजनिक प्रतिक्रिया मिश्रित छ, समाजका केही वर्गहरूले हिन्दू संस्कृति र परम्पराको रक्षा गर्न पार्टीको प्रयासको प्रशंसा गरेका छन्, जबकि अरूले यसको विभाजनकारी एजेन्डाको आलोचना गरेका छन्।

यद्यपि, यी चुनौतिहरूको बाबजुद, यो ध्यान दिनु महत्त्वपूर्ण छ कि भारतमा एक जीवन्त र विविध राजनीतिक प्रणाली छ जसले विभिन्न आवाज र दृष्टिकोणहरूको लागि मञ्च प्रदान गर्दछ। देशमा लोकतन्त्र र राजनीतिक सक्रियताको समृद्ध परम्परा छ, जसले विकास र परिवर्तनको निरन्तर प्रक्रियालाई अनुमति दिन्छ।

निष्कर्षमा भन्नुपर्दा, भारतीय राजनीतिक प्रणाली एक जटिल र गतिशील इकाई हो जुन समयसँगै विकसित र परिवर्तन भइरहन्छ। बीजेपीको सफलता र कांग्रेसको असफलता भारतको बदलिँदो राजनीतिक परिदृश्यको प्रतिबिम्ब हो, र यी घटनाक्रमहरूमा सार्वजनिक प्रतिक्रियाले समाज भित्र विभिन्न दृष्टिकोण र विचारहरूमा अन्तरदृष्टि प्रदान गर्दछ। राजनीतिक क्षेत्रमा मुस्लिम नेताहरूको अनुपस्थिति चिन्ताको विषय हो र यसले भारतीय राजनीतिक प्रणालीमा बढ्दो राजनीतिक प्रतिनिधित्व र समावेशीताको आवश्यकतालाई हाइलाइट गर्दछ। भारतको निरन्तर विकास र विकास हुँदै जाँदा, राजनीतिक प्रणाली समावेशी र समाज भित्रका विविध आवाज र दृष्टिकोणको प्रतिनिधि बन्न महत्त्वपूर्ण छ।

यी समस्याहरूलाई सम्बोधन गर्नका लागि राजनीतिक दलहरूले रचनात्मक संवाद र थप समावेशी र प्रतिनिधिमूलक राजनीतिक प्रणाली निर्माण गर्ने दिशामा काम गर्नु महत्त्वपूर्ण छ। सीमान्तकृत समुदायका लागि राजनीतिक प्रतिनिधित्व बढाउने, विविधता र समावेशीताको प्रवर्द्धन गर्ने र धार्मिक ध्रुवीकरणका मूल कारणहरूलाई सम्बोधन गर्ने जस्ता उपायहरूबाट यो हासिल गर्न सकिन्छ। थप रूपमा, राजनीतिक नेताहरूले सबै नागरिकहरूको आवश्यकता र हितलाई प्राथमिकता दिनु महत्त्वपूर्ण छ, तिनीहरूको धर्म, जात, वा जातीय भेदभाव बिना।

थप समावेशी र प्रतिनिधिमूलक राजनीतिक प्रणालीको प्रवद्र्धनमा सञ्चारमाध्यमले सक्रिय भूमिका खेल्नु पनि महत्त्वपूर्ण छ। मिडियाले विभिन्न परिप्रेक्ष्यहरूलाई अगाडि ल्याउन मद्दत गर्न सक्छ, र सीमान्तकृत समुदायहरूलाई उनीहरूको सरोकार र विचारहरू व्यक्त गर्न मञ्च प्रदान गर्न सक्छ। थप विविध र समावेशी राजनीतिक प्रवचनलाई बढावा दिएर मिडियाले थप लोकतान्त्रिक र समावेशी समाज निर्माण गर्न मद्दत गर्न सक्छ।

निष्कर्षमा भन्नुपर्दा, भारतीय राजनीतिक प्रणाली एक जटिल र गतिशील इकाई हो जुन समयसँगै विकसित र परिवर्तन भइरहन्छ। भाजपाको सफलता र कांग्रेसको असफलतासँगै राजनीतिक क्षेत्रमा मुस्लिम नेताहरूको अनुपस्थितिले भारतीय राजनीतिक प्रणालीमा बढ्दो राजनीतिक प्रतिनिधित्व, समावेशीता र विविधताको आवश्यकतालाई प्रकाश पार्छ। यी समस्याहरूलाई सम्बोधन गरेर र थप समावेशी र प्रतिनिधि राजनीतिक प्रणाली सिर्जना गर्ने दिशामा काम गरेर, भारतले बलियो र लोकतान्त्रिक राष्ट्रको रूपमा विकास र विकास गर्न जारी राख्न सक्छ।